Gửi: ARNI SHARESKI
Từ: J.S. SAWIN
Đề tài: Tóm Lược Công Tác Dịch Thuật Kinh Thánh Tiếng Việt
Ngày 5 tháng 4 năm 1982
1 Tiếng Việt đã được thu gọn thành Romanised Scripy (Quốc Ngữ) vào thời điểm các giáo sĩ của chúng ta đến Việt Nam – năm 1911.
2 Chương trình xóa mù chữ không cần thiết cho người dân Việt Nam. Tiếng Việt có khá nhiều âm tiết và hầu hết người Việt đều biết đọc. Chữ viết của tiếng Việt hiện nay được gọi là “Quốc Ngữ”.
3 Khi các giáo sĩ của chúng ta lần đầu tiên đến Đà Nẵng – (Paul Hosler, August, 1911: Frank Soderberg; January 1912; Elisabeth Carothers-Hosler, October 1912; Grace Harenberg Cadman, October 1913) – đại biểu của Hội Kinh thánh Hải Ngoại của người Anh; Ông Bonnet, đang bán Kinh thánh cộng với các phần Phúc âm Kinh thánh bằng tiếng Trung hoa (Wenli). Vào thời điểm đó, các học giả Việt Nam thường viết một dạng chữ Hán được gọi là “Chữ Nôm”. Paul Hosler, trước đây là một giáo sĩ ở Miền Nam Trung Hoa, đã bắt đầu dịch Tin lành Mác ra “Chữ Nôm” và xuất bản nó. Ông đang học chữ “Quốc Ngữ”, song biết tiếng Trung Hoa rồi. Đệ I Thế Chiến đã làm gián đoạn nỗ lực của ông và ông từ chức – 1916, Grace Hasenberg (Cadman) cũng bắt đầu dịch các phần Kinh thánh, nhưng bằng chữ Quốc Ngữ.
Năm 1918 John D. Olsen đến Việt Nam và ở trong Sài Gòn. Năm 1920, ông cũng bắt đầu một số công việc dịch thuật. Gia đình Cadman sống ở Hà Nội. Bà học chuyên ngành dịch thuật còn ông điều hành cơ quan báo chí cho Hội truyền giáo. Grace Hazenberg Cadman có bằng M.A. về ngôn ngữ cổ điển. John Olsen sinh ra ở Na Uy, học tiếng Anh ở New York và trước khi đến Việt Nam đã nghiên cứu tiếng Hoa vài năm ở Wuchow, Nam Trong Hoa. Ông đã trở thành một chuyên gia về tiếng Việt và thậm chí còn mơ rành tiếng Việt nữa.
- Thủ tục cùng những nhân vật liên quan
Bà Grace Cadman và John Olsen là những thông dịch viên truyền giáo chính. Vào một thời điểm nào đó, năm 1920 hoặc 1921, hai học giả văn học Việt Nam rất được kính trọng đã tham gia cùng họ.
Đó là ông Phan Khôi và ông Trần Văn Đồng, cả hai đều không phải là Cơ đốc nhân. Hội Kinh thánh Hải ngoại của Anh đã bảo lãnh chi phí cho dự án. Ông Cadman và đội ngũ nhân viên của ông đã thực hiện việc in Kinh Thánh tại Hà Nội.
Trong tiến trình phiên dịch, John Olsen đã sử dụng phiên bản tiếng Pháp Synodal và phiên bản song ngữ Công giáo La Mã (tiếng Pháp và tiếng Việt) làm hướng dẫn và cơ sở cho công việc của mình. Gia đình Cadman sử dụng phiên bản Công giáo và phiên bản tiếng Pháp Louis Segond. Trong lần sửa đổi cuối cùng, họ đã tìm cách sửa đổi bản dịch tiếng Việt sao cho phù hợp với Phiên Bản Chuẩn Của Mỹ [American Standard Version].
Khi nhiều sách khác nhau của Kinh thánh được phiên dịch, các bản sao đã được gửi đến một số giáo sĩ để họ đánh giá và nhận xét. Gia đình Cadman và John Olsen cũng trao đổi bản thảo khi chúng được hình thành.
- Sau đây là kết quả của các nỗ lực phiên dịch cá nhân và phối hợp của họ sang chữ Quốc Ngữ, chữ viết chính thức hiện nay của Việt Nam.
Sách Tin lành Mác hoàn tất vào tháng 12 năm 1916 rồi được xuất bản vào tháng 5 năm 1917.
Sách Tin lành Giăng, được xuất bản vào tháng 11 năm 1918.
Các sách Lu-ca, Rô-ma và Sáng thế ký đã được xuất bản cùng thời gian.
(Công việc trên rõ ràng là của Grace Cadman và có lẽ đã được chỉnh sửa và cải thiện trước khi đưa vào Tân ước và Cựu Ước).
Tại các Giáo Hội Nghị Hàng Năm, luôn có áp lực buộc phải gấp rút thực hiện công tác phiên dịch Kinh Thánh và các giáo sĩ được khuyến khích làm một số công việc phiên dịch với các giáo viên của họ trong khi học tiếng Việt. Nhiều người trở lại đạo và mong muốn đào tạo một giáo sĩ quốc gia yêu cầu phải có Kinh thánh càng nhanh càng tốt.
Biên bản Giáo Hội nghị và Ban Chấp Hành ghi rõ diễn biến như sau:
(Cần phải hiểu rằng hai dịch giả người Việt được đề cập ở số 4 trên đây đã làm việc với các giáo sĩ có tên dưới đây).
Năm 1921 John Olsen đang phiên dịch Sách Phục truyền luật lệ ký, Giô-suê và sách Thi thiên.
Gia đình Cadman tiếp tục công việc ở các sách Tân ước.
Năm 1922 John Olsen hoàn tất các sách Cựu Ước nêu trên và sách Xuất Ê-díp-tô ký đã được cho in.
Năm 1923 John Olsen hoàn thành Cựu Ước qua II Các Vua thêm sách Gióp qua sách Truyền đạo.
Năm 1924 Gia đình Cadman: Tân ước đã được xuất bản vào giữa mùa hè. Họ cũng hoàn thành bản thảo đầu tiên sách các đại tiên tri và đang lo liệu các tiểu tiên tri.
In 1925 John Olsen lo hoàn chỉnh Cựu Ước khi đi nghỉ phép.
Năm 1926 D.I. Jeffrey và E.F. Irwin giới thiệu các phiên bản Tân ước cho Hoàng đế Việt nam và cố vấn Pháp ở Huế.
Tháng 5, công tác phiên dịch cả Kinh thánh hoàn tất và bản đánh máy trình cho Giáo hội nghị, quyển Kinh thánh đã được xuất bản và cung hiến trong suốt Hội nghị. Bản đầu tiên được đề tặng và gia đình Cadman trao cho Bạn Chấp Hành trường Kinh thánh của CMA. Một bản sao chữ đề tặng được ghép vào phần tóm lược này. Bản sao quyển Kinh thánh giờ đây là một phần của thư viện lịch sử A. B. Simpson tại Trường Kinh thánh Phước Âm Nyack.
- Đánh giá
Có lẽ việc phiên dịch và xuất bản Kinh Thánh tiếng Việt đứng hàng đầu vì tốn ít thời gian nhất. Tính công việc ban đầu của bà Cadman, mười năm sẽ là thời gian tối đa. Công việc của John Olsen và hai dịch giả Việt Nam không bắt đầu cho đến ít nhất là năm 1920. Điều này sẽ kéo dài thời gian xuống còn khoảng bảy năm. Không những về tốc độ, mà cả về chất lượng, quyển Kinh thánh này cũng được xếp hạng cao. Có những người cho rằng nó na ná với bản dịch Kinh thánh tiếng Đức của Luther cả về chất lượng lẫn tầm ảnh hưởng. Đây cũng là ‘lần đầu tiên’ trong Hội Phước Âm trong công cuộc truyền giáo đã thực hiện cả việc dịch thuật và in ấn. Hàng ngàn bản đã được in tại Hà Nội trước Đệ II Thế Chiến. Sau chiến tranh, nhiều bản sao đã được in ở Hồng Kông. Gần đây hơn, 1981, một ấn bản khác được in ở Đông Đức và chuyển đến Hải Phòng. Hàng trăm ngàn bản Tin lành riêng lẻ và các phân đoạn Kinh thánh đã được in ra hàng trăm hàng ngàn.
Vào cuối thập niên 1940 và đầu thập niên 50, một bản sửa đổi của Tân ước do John Olsen và một số giáo sư tại Trường Kinh Thánh Đà Nẵng đảm nhận. Nó được xuất bản tại Sài Gòn bởi Hội Kinh thánh Hải Ngoại của người Anh vào năm 1954. Bản dịch sửa đổi có thể chính xác hơn, nhưng nó không được tiếp nhận nồng nhiệt hoặc rộng rãi như ấn bản gốc năm 1926. Phiên bản gốc vẫn là quyển Kinh thánh cổ điển, được yêu mến và tôn kính bởi người Việt Nam.
LƯU Ý:
Kèm theo là ba trang, 381, 382 và 392 từ Lịch sử Truyền giáo HỘI PHƯỚC ÂM LIÊN HIỆP Việt Nam bởi J.S.Sawin.
